Görünüm Tasarım | Kıbrıs Web Tasarım | Flash Tasarım | Internet Reklam

Dünyadaki değişen kullanıcı alışkanlıkları ile beraber, Türkiye'de de internet kullanımı ve kullanıcı isterleri her gün değişiyor ve gelişiyor. Sonuçta dünyadaki gelişmelere bir şekilde ayak uydurmaya çalışan ve herşeyden önce merak etmeyi öğrenmeye başlayan bir internet toplumu ortaya çıkıyor. İşte bu merak internet kullanıcılarını belirli ihtiyaçlarına ulaştırırken, biz geliştiricileri de daha innovatif olmaya zorluyor.

İsterseniz önce son günlerde sıkça, artık bir anlamda da rahatsız edici düzeyde, beni bu makaleyi yazmaya zorlayan kavramları, oluşumları ve soruları listeleyerek başlayalım. Sonra bu kavramları ve soruları daha derinlemesine inceleyelim.

• Web 2.0 Nedir?
• Web 2.0 Teknolojileri Nelerdir?
• Klasik ama: Neden Web 2.0? :)

Nedir bu Web 2.0?

Evet, bu soru artık bazılarımız için kabus haline geldi. Zira somut bir tanımı olmayan bir kavramdan bahsediyoruz. Her gün internette yüzlerce makale ile tanımlanmaya çalışılan ve her seferinde yeni, farklı boyutlar kazanan bir kavram Web 2.0.

Tabii ki basit bir tanımlama ile ben de bu furyanın içerisine katılmayacağım. Ancak en azından Web 2.0'ı oluşturan ve temel teşkil eden temel kavramları ortaya koymak istiyorum.

• Rahat ve Kolay kişiselleştirilebilir kullanıcı deneyimi.
• Yuvarlak hatlı, yansımaların ve renk geçişlerinin yoğun kullanıldığı ve büyük, okunması rahat fontlara sahip tasarımlar.
• Kullanıcıyı içeriğin merkezine taşıyan fikirler.
• Güncelleme ihtiyacı duymadan arka tarafta bir takım işlemleri yapan sayfalar.
• Hareketli objeler, webde masa üstü uygulamalarda olan kullanım rahatlığı.

Eğer web siteniz yukarıdaki özelliklerin bir kaçına veya hepsine sahipse Web 2.0 bir siteye sahip olduğunuzu söyleyebiliyorsunuz. Ancak bu ve bunlar gibi bir çok kavramı bir tarafa bırakırsak, Web 2.0'ı şekilendiren şey aslında kullanıcı deneyiminin ta kendisi.

Benim gibi geliştiricilerin Web 2.0 konusundaki genel tanımı ise, tabii ki, kullanılan teknolojiler ve bunların kullanıcı deneyimi üzerindeki etkisi ile alakalı oluyor. En kaba tabiri ile bu tanım: "Her yeri ayrı oynayan, dinamik altyapılı, kolay güncellenebilir Web siteleri" olarak ortaya çıkıyor.

Peki nelerdir Web 2.0 Teknolojiler?

Aslında bu teknolojileri öncelikle sunucu ve istemci tarafındaki teknolojiler olarak ikiye ayırmak gerektiğini sanırım.

Sunucu tarafındaki dinamizmi sağlayan teknolojiler

• PHP, ASP.NET, JSP, Ruby gibi dinamik programlama dilleri,
• MySql, Mssql, Pgsql gibi veritabanları,

olarak ortaya çıkarken istemci tarafında

• Ajax, DHTML, JSON gibi kavramlar
• Prototype, Mootools, Rico gibi Ajax tabanlı geliştirici platformları
• CSS, XHTML yoğun tasarımlar

olarak şekilleniyorlar.

Şimdi akla hemen gelebilecek soru "Bu teknolojilerin çoğu zaten hali hazırda olan teknolojilerdi. Bunun neresi yeni ve neden Web 2.0?" olabilir. Bu soruyu cevaplamak için önbilgiye ihtiyacımız var.

Bugün bu teknolojilerin temelini ortaya koyan, webde, sunucu tarafında dinamik programlamanın aşağı yukarı 10 senelik bir geçmişi var. Bu süre içerisinde tabii ki gelişen kullanıcı ihtiyaçları ile beraber bir çok farklılaşma sağlandı. Ancak temel olan bu teknolojilerin hep kullanıcı ile iletişim içerisinde olan ve interaktivite sağlayan arayüzlere dönüşme amaçlı olması ve bu zorunluluğu taşıması idi.

Genel anlamda bu süreç içerisinde değişen ise, bu teknolojilerin geliştiriciler için sağladığı kolaylıklar ve ne kadar hızlı uygulama geliştirilebilir hale geldikleriydi. Son olarak geldiğimiz nokta ise Ruby on Rails gibi frameworkler ile dakikalar içerisinde geliştirilebilen uygulamalar oldu.

İstemci tarafında ise, aslında uzunca bir süredir bazılarımızın kullandığı, bazılarımızın ise fikir sahibi olduğu XML RPC post tabanlı, bir takım şeyleri sayfaları güncellemeden yapabilen teknolojiler şekillendi ve toplu olarak bir isme ulaştılar: Ajax.

Açık kaynak komünitesinin  yoğun çabası ile ortaya çıkan ve dünyanın dört bir yanından geliştiricilerin olduğu gibi Türk geliştiricilerin beğenisine sunulan onlarca leziz Ajax platformu da işin cabası tabii.

Bu noktada değinmeden geçemeyeceğim: aslında yıllardır bu teknolojileri bir şekilde kullanıyor olmamıza rağmen, neden bir isme kavuştuktan sonra bu kadar popüler hale geldiklerini merak ediyorum.

Ajaxla ilgili küçük bir kaç bilgiyi de burada verirsek yararlı olacak sanırım. Öncelikle bu ismin yaratıcılarının her zaman her yerde söyledikleri bir şey var: "It's not AJAX, It's Ajax" yani "Ajax bir kısaltma değil. Bu sebeple bütün harflerini insanın suratına bağırır gibi kocaman yazmayın". Bir diğer konu da nasıl okunduğu. Yaratıcıları "Eyjaks" şeklinde bir fonetik ile okurken, dünyada "Ayjaks", "Ajaks" ve ünlü futbol takımından dolayı "Ayaks" şeklinde versiyonları var. Ben her ne kadar futboldan çok anlamasam da "Ayaks" demeyi seviyorum sanırım.

Neden?

Temel olarak teknolojisinden ve temel etmenlerinden bahsettikten sonra, kullanıcı deneyimi kavramını da biraz daha derinlemesine incelemek gerektiğini düşünüyorum.

Web'i şekillendiren aslında kullanıcı deneyimidir. Bugün geldiğimiz noktada, biz geliştiricilerden çok, son kullanıcının hayal gücü ve beklentilerinin etkisi var. Evet, en önemlisi de hayal gücü. Zira teknolojinin ve bunu oluşturan küçük temellerin içine kısılıp kalan geliştiriciler, ancak son kullanıcılar "peki ben bunu çeksem, buraya bıraksam olmaz mı?" dediğinde, sonra birileri bunu uygulamaya geçirdiğinde farkına varıyor. Sonuç olarak internet geliştiricilerinin aslında bir anlamda hayal gücü geniş birer internet kullanıcısı olması da olmazsa olmazlar arasında yer alıyor.

Kullanıcı deneyiminden hemen sonra, kullanıcıyı içeriğin merkezine taşımak geliyor. Bugün web pazarlamasında da herşeyi değiştiren şey bu. 2005 yılının sonuna doğru başlayan ve bugün etkisini yoğun olarak hissettiğimiz kullanıcıyı içeriği üretmeye zorlayan servisler her geçen gün artıyor. Aslında genel olarak internet trafiğini de şekillendiren servisler bunlar zaten.

Eğer bizim amacımız da bu değişen dünya düzeninde bir yer edinmek ise, en azından Web 2.0 teknolojilerine aşina olmalıyız. Kullanıcıyı ön plana almalı ve herşeyden önce onların fikirleri ile projelerimizi şekillendirmeliyiz.

Daha sonrasında bu bilgi devinimine, kullanıcı deneyimine ve teknolojiye de bir şey katabiliyorsak mutlu uyuyabileceğimizi düşünüyorum.